أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)

29

تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")

پايانى كتاب ، شرحى از درگيرهاى يك صد و پنجاه ساله اهالى وهابى نجد را با دولت شرفا به دست داده است . كتاب تاريخ مكه ، بارها و بارها چاپ شده است . در يك مقطع ، استاد عاتق بن غيث بلادى كه خود از سرآمدان تاريخنگارى مكه در چند دههء گذشته است ، آن را براى چاپ آماده كرده و حواشى مختصرى كه با امضاى « عاتق » است بر آن افزود . اين متن ، چندين بار چاپ شد تا آن كه در سال 1419 به مناسبت يكصدمين سال دولت سعودى ، يك صد اثر تاريخى براى چاپ مجدد انتخاب شد كه يكى از آنها همين تاريخ مكه بود . مصححان جديد جز افزودن برخى از پاورقىهاى غير ضرورى كارى نكردند و صرفا متن حروفچينى شدهء جديدى را با صدها غلط افزوده و حتى حذف صفحاتى از آن ، در دو مجلد عرضه كردند . ارائه فهرستى از آن اغلاط ، تلف كردن وقت است ؛ در غير اين صورت ، آن موارد را در اينجا مىآورديم . شايد مهم‌ترين ويژگى كتاب جز جامع بودن نگاه وى ، آن است كه نويسندهء وهابى نيست و به همين دليل به هيچ روى ، نگاه متعصبانه‌اى ندارد . اين رويّه وى گاه تا آنجا پيش مىرود كه انسان چنان مىانديشد كه وى به نوعى به عقايد شرفا نزديك بوده است . بارها در اين كتاب اخبارى مربوط به برخوردهاى تند با شيعه نقل شده و آن رفتارها مورد انتقاد وى واقع شده است . اين موارد را از عناوين و سرفصل‌هاى كتاب مىتوان به دست آورد . ويژگى ديگر ، نگاه نافذ اجتماعى - انتقادى اوست . وى مكى است و به تاريخ اين شهر دلبستگى دارد و تلاش مىكند علل عقب ماندگى اين مردم را كه عمدتا در بذل و بخشش‌هاى معنا دار دولت‌ها مىبيند ، تحليل كند . در بخش‌هاى ديگر هم نگاه تحليلى وى راهنماى كسانى است كه علاقه‌مند هستند آثار تاريخى آنان ، چيزى بيش از نگارش معمولى رخدادها باشد . روزگارى كه احمد سباعى اين اثر را مىنوشت ، به رغم فراوانى آثار ، بسيارى از تواريخ مكه مخطوط بود و وى آن آثار را جز اندكى در اختيار نداشت . به همين دليل ، جز آن كه از برخى از مخطوطات استفاده كرده ، كتاب به لحاظ عدم استفاده از منابع